مدیریت تغییر فعالیت در کلاس؛ از شلوغی تا شروع آرام کار بعدی
فاصله میان دو فعالیت می‌تواند با پرسش‌های تکراری و جابه‌جایی وسایل طولانی شود. این راهنما کمک می‌کند پایان کار قبلی و شروع کار بعدی را با دستور روشن، تمرین کوتاه و توجه به نیاز دانش‌آموزان مدیریت کنید.
تغییر فعالیت در کلاس گاهی از خود فعالیت وقت بیشتری می‌گیرد. گفت‌وگوی دونفره تمام شده، اما چند نفر هنوز مشغول بحث‌اند؛ گروهی دنبال دفتر می‌گردند و بقیه می‌پرسند: «حالا چه کار کنیم؟» معلم هم ناچار می‌شود دستور را چند بار تکرار کند. در چنین موقعیتی، پیش از بلندترکردن صدا بهتر است مسیر رسیدن به کار بعدی را بررسی کنیم.
مسئله را به یک لحظه مشخص محدود کنید: پایان کدام کار و آغاز کدام کار؟ این راهنما برای همین فاصله است. با یک نمونه از تبدیل گفت‌وگوی دونفره به پاسخ فردی پیش می‌رویم و بعد می‌بینیم چگونه آن را با کلاس پرجمعیت، وسایل محدود و نیازهای متفاوت دانش‌آموزان سازگار کنیم.
هنگام تغییر فعالیت در کلاس، مشکل کجاست؟
در جلسه بعد، فقط یکی از تغییر فعالیت‌ها را مشاهده کنید. آیا دانش‌آموزان نمی‌دانند کار قبلی تمام شده است؟ آیا می‌دانند، اما جای گذاشتن برگه و وسیله مشخص نیست؟ یا همه آماده‌اند، ولی سؤال بعدی هنوز روی تخته نوشته نشده است؟ این سه موقعیت، پاسخ یکسان ندارند.
یک یادداشت کوتاه برای خود بردارید: «بیشتر مکث‌ها هنگام جمع‌کردن کارت‌ها بود» یا «چند نفر نمی‌دانستند پاسخ بعدی را کجا بنویسند». عبارتی مانند «کلاس بی‌نظم بود» برای تصمیم جلسه بعد کافی نیست. دنبال یک مانع قابل تغییر باشید؛ چیزی که بتوانید در طراحی دستور، محل وسایل یا آماده‌سازی درس اصلاح کنید.
روال را آموزش بدهید، نه اینکه فقط اعلام کنید
راهنمای آموزش روال‌های کلاسی سازمان پژوهش آموزش استرالیا، AERO، بر توضیح، نشان‌دادن، تمرین با حمایت معلم و سپس اجرای مستقل تأکید دارد. روال را می‌توان دوباره مرور کرد و برای دانش‌آموزی که هنوز به راهنمایی نیاز دارد، یادآور دیداری گذاشت. این اصل به ما کمک می‌کند «بلدنبودن مسیر کار» را فوراً با نخواستن همکاری یکسان ندانیم.
در نمونه این مقاله، یک روال کوتاه می‌سازیم: گفت‌وگو را تمام کنید، کارت مشترک را در جای مشخص بگذارید و پاسخ فردی را در دفتر آغاز کنید. این پیشنهاد را با سن دانش‌آموزان و امکانات خود تطبیق دهید. اگر برای اجرای آن ناچارید چند دستور تازه اضافه کنید، احتمالاً بهتر است کار را ساده‌تر کنید.
پیش از شروع، پایان فعالیت را هم طراحی کنید
فرض کنید دو دانش‌آموز درباره دلیل انتخاب پاسخ یک سؤال علوم گفت‌وگو می‌کنند. قرار است پس از آن، هر نفر توضیح خودش را بنویسد. پیش از پخش کارت سؤال، تصمیم بگیرید کارت بعداً کجا می‌رود، دفتر از چه زمانی روی میز باشد و سؤال فردی کجا دیده شود. اگر این تصمیم‌ها را به لحظه پایان موکول کنید، چند کار هم‌زمان روی دوش شما می‌افتد.
- محل وسایل: برای هر ردیف یا چند میز، جای مشخصی برای کارت‌های تمام‌شده در نظر بگیرید؛ لازم نیست همه برای تحویل یک برگه تا میز معلم بروند.
- محل پاسخ: از قبل بگویید پاسخ در دفتر نوشته می‌شود یا روی برگه جدا؛ این انتخاب را وسط جابه‌جایی عوض نکنید.
- کار نخست: آغاز فعالیت بعدی باید روشن باشد؛ مثلاً «ابتدا دلیل انتخابت را در یک جمله بنویس»، نه «تمرین را انجام بدهید».
- کار ناتمام: مشخص کنید کسی که بحثش تمام نشده، پرسش باقی‌مانده را چگونه نگه دارد؛ مثلاً کنار یادداشت خود علامت سؤال بگذارد.
اگر فضای کلاس کوچک است، تغییر فعالیت را به تغییر محل نشستن وابسته نکنید. گاهی کافی است دانش‌آموز از گفت‌وگو با هم‌میزی به نوشتن مستقل برگردد. حرکت اضافی تنها وقتی ارزش دارد که به هدف فعالیت کمک کند و مسیر آن برای همه قابل استفاده باشد.
یک دستور کوتاه و قابل اجرا آماده کنید
به‌جای چند تذکر پراکنده، می‌توانید بگویید: «گفت‌وگو را تمام کنید. کارت را گوشه میز بگذارید. در دفتر، یک دلیل برای پاسخ خودتان بنویسید.» پیش از اجرای نخست، گوشه مورد نظر و محل نوشتن پاسخ را نشان دهید. جمله باید با کاری که واقعاً انتظار دارید یکسان باشد؛ اگر قرار است کارت در سینی برود، همان را بگویید.
از یک دانش‌آموز بخواهید با بیان خودش توضیح دهد اولین کار چیست. این پرسش برای پیدا کردن ابهام دستور است، نه امتحان‌گرفتن یا غافلگیرکردن او. اگر پاسخ‌ها متفاوت‌اند، دستور را روشن کنید و بعد شروع کنید. دادن توضیح تازه در حالی که نیمی از کلاس مشغول حرکت است، شنیدن پیام را دشوارتر می‌کند.
یک بار تمرین کنید و همان بخش مبهم را اصلاح کنید
برای نخستین اجرا، از دانش‌آموزان بخواهید مسیر کوتاه را امتحان کنند. خودتان نگاه کنید آیا کارت‌ها جای مناسبی دارند و آیا همه می‌دانند پاسخ فردی از کجا شروع می‌شود. لازم نیست اجرای نخست سریع باشد؛ ابتدا بررسی کنید ترتیب کار قابل فهم و عملی است.
اگر چند نفر در یک مرحله متوقف شدند، به همان مرحله برگردید. مثلاً بگویید: «محل کارت‌ها روشن نبود؛ این سینی برای میزهای این ردیف است.» سپس فرصت بدهید همان بخش را انجام دهند. تکرار کامل فعالیت برای تنبیه کل کلاس، مشکل مبهم‌بودن محل وسایل را حل نمی‌کند.
بازخورد خود را دقیق کنید: «کارت‌ها در جای مشخص قرار گرفت و دفترها آماده شد؛ حالا می‌توانیم پاسخ فردی را شروع کنیم.» این جمله به دانش‌آموز می‌گوید کدام کار به ادامه درس کمک کرده است. در مقابل، عبارت کلی «بالاخره خوب شدید» نه اقدام موفق را نشان می‌دهد و نه برای اجرای بعد راهنماست.
شروع آرام را با یادگیری اشتباه نگیرید
ممکن است همه سریع دفتر را باز کنند، اما هنوز ندانند درباره چه چیزی باید بنویسند. پس از آرام‌شدن جابه‌جایی، چند پاسخ ابتدایی را ببینید. اگر دانش‌آموزان از هم می‌پرسند «منظور سؤال چیست؟»، مسئله تازه به محتوای درس مربوط است و با تکرار دستور جمع‌کردن وسایل برطرف نمی‌شود.
بیشتر بخوانید
برای اینکه پس از نظم‌دادن به جابه‌جایی، سهم فکری هر دانش‌آموز در فعالیت گروهی هم روشن باشد، این راهنما را بخوانید:
هدف، رسیدن به فرصتی مناسب برای کار درسی است. کلاس لزوماً در همه فعالیت‌ها ساکت نیست؛ گفت‌وگوی مرتبط بخشی از بعضی درس‌هاست. تفاوت مهم این است که دانش‌آموز بداند اکنون زمان گفت‌وگوست یا پاسخ مستقل، و برای انجام کار جاری به چه چیزهایی نیاز دارد.
برای دانش‌آموزان مختلف، مسیر قابل انجام بسازید
کسی که در خواندن دستور، شنیدن پیام یا جابه‌جایی وسایل مشکل دارد، ممکن است به زمان یا شکل دیگری از راهنمایی نیاز داشته باشد. پیش از نسبت‌دادن تأخیر به بی‌توجهی، آرام و جداگانه بپرسید کدام قسمت روشن نبود. می‌توانید دستور کوتاه را روی تخته نگه دارید، جای وسایل را نزدیک‌تر کنید یا نخستین قدم را دوباره نشان دهید.
برای دانش‌آموزی که آهسته‌تر می‌نویسد، پایان گفت‌وگو نباید به معنای از دست رفتن تمام فکرش باشد. فرصتی برای ثبت یک واژه کلیدی یا نگه‌داشتن یادداشت اولیه در نظر بگیرید. از مقایسه عمومی سرعت افراد پرهیز کنید؛ قرار نیست روال کلاس به مسابقه‌ای تبدیل شود که بعضی دانش‌آموزان همیشه در آن آخر می‌شوند.
اگر روال باز هم پیش نرفت، چه چیزی را تغییر دهیم؟
همه به یک نقطه می‌روند: چند محل مشخص برای تحویل وسایل در نظر بگیرید یا مسئول جمع‌آوری را برای همان نوبت مشخص کنید. پیش از دادن نقش، مطمئن شوید کار او مانع شروع تکلیف خودش نمی‌شود.
دستور مرتب فراموش می‌شود: ببینید چند مرحله دارد و آیا عبارت‌های شما هر بار عوض می‌شود. یک یادآور کوتاه و ثابت می‌تواند از توضیح طولانی تازه مفیدتر باشد.
بعضی‌ها زودتر تمام می‌کنند: برای زمان انتظار، فعالیت کوتاهی مرتبط با درس پیشنهاد کنید؛ مثلاً دلیل پاسخ خود را دوباره بخوانند. شروع موضوع تازه برای زودتمام‌کنندگان ممکن است هماهنگ‌کردن مرحله بعد را دشوارتر کند.
چند مشکل هم‌زمان دیده می‌شود: برای اجرای بعد فقط پرتکرارترین مانع را اصلاح کنید. اگر هم جای نشستن و هم وسیله و هم دستور را عوض کنید، تشخیص اینکه کدام تغییر کمک کرده دشوار خواهد شد.
نتیجه را با چند نشانه ساده بررسی کنید
در چند اجرای بعدی یادداشت کنید کدام پرسش تکراری کمتر یا بیشتر شده، آیا دانش‌آموزان بدون توضیح دوباره شروع می‌کنند و چه کسانی هنوز کمک می‌خواهند. اگر زمان را ثبت می‌کنید، آن را برای مقایسه اجرای همان روال به کار ببرید؛ عدد مطلوب و یکسانی برای همه کلاس‌ها وجود ندارد.
برای فردا، یک تغییر فعالیت انتخاب کنید. محل جمع‌کردن وسایل، جمله آغاز کار بعدی و راه کمک به فرد مردد را از قبل آماده کنید. بعد از اجرا، یک مشاهده مشخص بنویسید و همان را مبنای اصلاح بگذارید. روالی مفید است که راه رسیدن به یادگیری را روشن‌تر کند و برای دانش‌آموزان کلاس شما قابل انجام باشد.
نظرها و تجربه‌ها
نظرها پس از بررسی منتشر می‌شوند. می‌توانید به هر گفت‌وگو پاسخ دهید.